Coöperatief wonen wordt ook wel, naast koop en huur, ‘de derde bouwstroom’ genoemd. Bij coöperatief wonen zijn het de toekomstige bewoners zelf die bepalen hoe de woningen eruit komen te zien. Naast woningen bevatten coöperaties ook gedeelde voorzieningen, voor de eigen bewoners, maar ook voor de buurt. Coöperatief wonen is een betaalbare woonvorm, nu en in de toekomst.
In een werksessie met betrokken buurtbewoners, ontwerpers, stedenbouwkundigenvan de gemeente en corporatiemedewerkers, hebben we onderzocht op welke manier coöperaties zouden kunnen bijdragen aan het verbeteren van een buurt. De conclusie is helder: hier liggen heel veel kansen voor buurt verbeteringen én voor meer woningen!
Bospolder-Tussendijken, of BoTu, beschikt over een veerkrachtig coöperatief netwerk op het gebied van onder andere energie, zorg en cultuur. In deze elkaar overlappende groepen is een mix van oude en nieuwe bewoners actief, die zich gezamenlijk inzetten voor het vergroten van eigenaarschap, leefbaarheid en duurzaamheid terwijl het karakter van de wijk behouden wordt.
De ambitie om dit uit te breiden naar (gedeelde) woningruimte is een logische volgende stap, waardoor er al contact wordt gezocht met woningcorporaties, gemeente en ontwerpers in de brede zin van het woord. Tijdens de werksessie kwamen onder andere plannen voorbij om verouderde stempels (blokken woningen) te renoveren op een manier die de woonkwaliteit van huidige bewoners vergroot én extra woningen toevoegen, waarbij collectieve tuinen en centrale ruimtes niet alleen voor ontmoeting en maatschappelijke cohesie zorgen, maar ook de brandveiligheid, bouwfysische aspecten en duurzaamheid meenemen.
Renovatiecoöperatie
Veel corporaties hebben vooroorlogs bezit met een grote renovatie en verduurzamingsopgave. Dit zouden ze kunnen verkopen aan een coöperatie, die vervolgens 50% van de bestaande bewoners in zich opneemt en 50% nieuwe, meer draagkrachtige bewoners, aantrekt.
Leegstandscoöperatie
Lege gebouwen kunnen door coöperaties ingevuld worden. Zo worden ze meteen gerenoveerd en veranderd een onprettig leeg gebouw in een levendig stuk buurt.
In Lombardijen is momenteel een eenzijdig woningaanbod, waardoor er te weinig doorstroming is binnen de wijk.
Met een wooncoöperatie kun je meer menging realiseren en woningen ontwikkelen die aansluiten op de behoefte van doorstromers: jongeren die een kleine studio zoeken, maar ook jonge gezinnen die juist behoefte hebben aan meer ruimte.
Daarnaast bieden bestaande gebouwen kansen voor herontwikkeling. Stempelflats kunnen vanaf het casco opnieuw worden ingedeeld, zodat een gevarieerder woningaanbod ontstaat. Hetzelfde geldt voor leegstaand vastgoed, zoals het gebouw van Laurens naast het station.
Er is veel groen in de buurt, maar het wordt slecht benut. Met een wooncoöperatie kun je ervoor zorgen dat collectieve ruimtes daadwerkelijk worden toegeëigend en gebruikt door bewoners, omdat er een zichtbare gemeenschap ontstaat die zich verantwoordelijk voelt voor de omgeving. Ook biedt dit kansen om de plint, entrees en de toegang tot de tussenruimtes anders in te richten, waardoor het groen beter onderdeel wordt van het dagelijks gebruik van de wijk.
Kleinschalige (inbreiding) coöperatie
Kleinschalige inbreidingen zijn uitermate geschikt om buurten in verval een impuls te bieden of om doorstroming op gang te brengen. Bijvoorbeeld voor ouderen die graag in hun eigen buurt blijven, maar nu geen gepaste woning hebben.
Stempelcoöperatie
De naoorlogse ‘stempelbouw’ biedt veel ruimte tot verdichten. Door in te breiden, op te toppen of aan te plakken. Dit kan in elke stempel herhaald worden. Dit biedt kansen voor doorstroming, meer draagkracht en een kwalitatieve impuls.
Groot IJsselmonde is een buurt die opgebouwd is uit een verzameling ‘bloemblaadjes’ van subbuurten. Elke subbuurt kent eigen opgaves en de verschillende buurten zijn door groenstroken en drukke wegen slecht met elkaar verbonden. Terugkerende opgaves zijn de nood aan betaalbare woningen, onveilige plekken, sociaal-economisch kwetsbare subbuurten en de vastzittende doorstroming waardoor jongeren geen plek vinden om te wonen in de buurt.
De kansen voor coöperaties zijn in elke subbuurt, elk apart ‘bloemblaadje’, anders. In de buurten die sociaal-economisch kwetsbaar zijn kan coöperatief wonen een impuls bieden.
Dit brengt meer draagkrachtige bewoners naar de buurt, maar in een echte mix met bestaande bewoners. Ook biedt dit kansen voor doorstroming. De as van de ‘Tuinstedenlijn’ biedt kansen voor grootschalige inbreidingen. De ontwikkelingen die nu op de planning staan zouden een coöperatief woongebouw in zich op kunnen nemen. Daarnaast kan coöperatief wonen fysieke verbeteringen teweegbrengen; bijvoorbeeld het veilig maken van onveilige plekken of het verbindingen van twee subbuurten.
Kortom; veel diverse kansen in Groot-IJsselmonde.
Buurt(beheer)coöperatie
Sommige buurten, zoals Sportdorp in Groot-IJsselmonde, kennen een hoge sociale cohesie. De corporatie wil herstructureren vanwege de nood aan verduurzaming. Een beheer-coöperatie kan uitkomst bieden: bewoners krijgen een actieve rol in het beheer.
Centrumcoöperatie
Centra van buurten hebben vaak nog ruimte voor verdichting. Zowel inbreiden als het optoppen van de platte winkelruimtes. Dit kan ervoor zorgen dat deze plekken ook buiten de openingstijden, levendig zijn.
In Lombardijen is momenteel een eenzijdig woningaanbod, waardoor er te weinig doorstroming is binnen de wijk.
Met een wooncoöperatie kun je meer menging realiseren en woningen ontwikkelen die aansluiten op de behoefte van doorstromers: jongeren die een kleine studio zoeken, maar ook jonge gezinnen die juist behoefte hebben aan meer ruimte.
Daarnaast bieden bestaande gebouwen kansen voor herontwikkeling. Stempelflats kunnen vanaf het casco opnieuw worden ingedeeld, zodat een gevarieerder woningaanbod ontstaat. Hetzelfde geldt voor leegstaand vastgoed, zoals het gebouw van Laurens naast het station.
Er is veel groen in de buurt, maar het wordt slecht benut. Met een wooncoöperatie kun je ervoor zorgen dat collectieve ruimtes daadwerkelijk worden toegeëigend en gebruikt door bewoners, omdat er een zichtbare gemeenschap ontstaat die zich verantwoordelijk voelt voor de omgeving. Ook biedt dit kansen om de plint, entrees en de toegang tot de tussenruimtes anders in te richten, waardoor het groen beter onderdeel wordt van het dagelijks gebruik van de wijk.
Straatcoöperatie
Een voorbeeld van een ‘straatcoöperatie’ is het invullen van leegstand boven winkels. Dit is complex en heeft creativiteit nodig. Coöperaties kennen een ontwerpproces met maatwerk. Ideaal voor complexe ruimtelijke situaties.
Binnengebied coöperatie
Sommige dichtbebouwde buurten hebben nog ruimte in binnengebieden. Met behoud en
toevoeging van groen is dit een mooie plek voor een beschutte coöperatie voor bijvoorbeeld
gezinnen of zorgbehoevenden.
Grootschalige (inbreiding) coöperatie
Coöperatieve ontwikkelingen hoeven niet klein te zijn; in Amsterdam zijn complexen van boven de 100 woningen in aanbouw. Grotere coöps kunnen ruimte bieden aan een brede mix van doelgroepen en inkomens.
Ontwikkelcoöperatie
In nieuwe ontwikkelingen is het mogelijk om een kavel te wijden aan een coöperatie. Dit zorgt meteen voor een impuls op sociaal vlak wanneer de ontwikkeling opgeleverd wordt.
Optopcoöp(eratie)
Platte daken bieden ruimte voor coöps. Misschien zelfs om een deel van de bewoners van ondergelegen pand te laten doorstromen. Gelijktijdig met optoppen kan het bestaande pand gerenoveerd worden.
Versnipperde (beheer)coöperatie
Op plekken waar huurwoningen uitgepond worden of waar private eigenaren moeite hebben met hun woonlasten, kan een (beheer)coöperatie uitkomst bieden. De panden worden overgenomen door de (beheer)coöperatie.
De Coöperatieve Kansenkaart is opgesteld door RoCoCo, Platform Woonopgave, Katalys en Vereniging Deltametropool. De kansenkaart zal ook opgenomen worden in de Atlas van Mogelijkheden die in oktober verschijnt. De Atlas van Mogelijkheden is opgesteld door Vereniging Deltametropool en Platform Woonopgave in opdracht van gemeente Rotterdam en het ministerie van VRO. Het toont alle mogelijkheden voor het ‘beter benutten van bestaande buurten’ door optoppen, inbreiden, woningdelen, woningspliten en het invullen van leegstand. De eerste resultaten voor Lombardijen, Groot-IJsselmonde, Oude Noorden en BoTu zijn als onderlegger gebruikt tijdens de werksessie.
Organisatie werksessie:
Carolien Hoogland, Martijn Blankestijn, Willem Lauwers en Sanne van Manen
Uitwerking kaart door Platform Woonopgave:
Agata Holdenmajer, Huigh van Donselaar en Sanne van Manen
Deelnemers werksessie:
Voor elke tafel is gezocht naar een combinatie van actieve bewoners uit de buurt, ontwerpers, mensen met kennis van coöperatief wonen en medewerkers van de corporatie en de gemeente Rotterdam.
BoTu:
Willem Lauwers
Lennart Arpots
Cas Vercruysse
Robbert de Vrieze
Christine van Meegen
Anne Ketelaar
Marin Beinema
Lombardijen:
Carolien Hoogland
Remmelt Oosterhuis
Anja Elzinga
Steffie Janssen
Hilbrand Wanders
Barbara Luns
Groot IJsselmonde:
Sanne van Manen
Kjai Tjokrokoesoemo
Johan Verbeek
Gijs van der Meer
Ellen Abbenhuis
Guus Speelberg
Arthus Schoonenberg
Egbert Fransen
Oude Noorden:
Martijn Blankestijn
Suzanne Glas
Esther Heemskerk
Eva van Breugel
Sandra Smit
Alexander Beuner
Carolina Castro
Wiegert Ambagts
Hester Koelman
Jolanda van Dinteren
