Co-proof gebiedsontwikkeling

De realisatie van breed beschikbaar coöperatief wonen vraagt om gebiedsontwikkeling die daar op ingericht is. Dat betekent dat alle betrokkenen, van projectleider, tot markt- en contractspecialist, tot medewerker gronduitgifte, medewerker wonen en de stedenbouwkundig ontwerper en vergunningverlener weten wat coöperatief wonen inhoud en vraagt. Dat proces moet worden uitgewerkt in een handleiding ‘Co-Proof gebiedsontwikkeling’.

Waarom coöperatief wonen?

Rotterdam heeft behoefte aan woonvormen die bijdragen aan betaalbaarheid, gemeenschapsvorming, eigenaarschap, duurzaamheid en sociale veerkracht.

Wooncoöperaties bieden hiervoor een bewezen oplossing. Daarom streven wij (RoCoCo, Platvorm Woonopgave, Air, Rabobank) naar een Rotterdam waarin wooncoöperaties een vanzelfsprekend onderdeel zijn van de volkshuisvesting, wijkgericht beter benutten en gebiedsontwikkeling. Wooncoöperaties:

  • creëren blijvend betaalbare woningen;
  • stimuleren betrokkenheid en eigenaarschap;
  • bevorderen ontmoeting en versterken leefbaarheid;
  • dragen bij aan duurzame gebiedsontwikkeling;
  • bieden maatwerk en ruimte voor duurzame woonvormen

Eerst beleid

Beleid dat kaders schept gaat vooraf aan de ‘Co-Proof Gebiedsontwikkeling’. Dat kan middels het Volkshuisvestingsbeleid. In het Volkshuivestingsprogramma wordt vastgelegd dat wooncoöperaties van toegevoegde waarde zijn voor de stad en hierop ingezet moet worden. Daarnaast wordt aangegeven wat de kwantitatieve ambitie is, wat de criteria zijn voor de locatie van wooncoöperaties, wat gemeentelijk grondbeleid is en of, en zo ja, hoe er met corporaties en ontwikkelaars op dit punt kan worden samengewerkt. In een huisvestingsverordening wordt het coöptatierecht van wooncoöperaties vastgelegd. Tenslotte wordt in beleidskaders vastgelegd welke uitgangspunten gelden voor een wooncoöperatie, zoals bijvoorbeeld: huurindexatie, wat te doen bij verkoop, sociale huur alleen voor passend inkomen. Dit soort zaken zijn geborgd bij toegelaten instellingen, maar nog niet bij wooncoöperaties.

Co-proof Gebiedsontwikkeling

Als dit fundament gelegd is, gaat Stadsontwikkeling ermee aan de slag. Dat is het moment waarop een proceshandleiding nodig is voor ‘Co-proof Gebiedsontwikkeling’. Onderstaande punten geven iedereen die betrokken is bij dit type gebiedsontwikkeling houvast, zowel ambtenaren als toekomstige bewoners van wooncooperaties:

1. Het complete proces (in detail)

Het proces van uitzetten van een kavel tot oplevering van de bouw, vanuit het oogpunt van de privaatrechtelijke en controlerende rol van de gemeente. Over het hele proces moet helder zijn:

  • timing van vereisten
  • overzicht van vereisten
  • de geldende criteria
  • manier van aanlevering
  • gemeentelijke besluitvorming
  • gemeentelijk aanspreekpunt per fase
  • de door de gemeente gehanteerde termijnen
  • momenten van betaling voor de coöperatie
  • vereisten aan juridische documenten
  • momenten van uitbetaling gemeentelijke bedragen
  • protocol bij onverwachte fouten vanuit de gemeente
  • …

2. Samenwerking

De gemeente zorgt in het hele proces dat het een goede zakelijke samenwerking heeft met een burgerinitiatief dat zich professioneel opstelt, maar zich nadrukkelijk onderscheid van een corporatie en ontwikkelaar. In het uitvraag- en selectieproces wordt omschreven hoe de gemeente zich maximaal openstelt voor de maatschappelijke meerwaarde die een groep kan brengen in een wijk waar ze landen. Overweeg een consultatie voorafgaand aan een uitvraag. Laat de maatschappelijke meerwaarde stevig meewegen in de selectie. Zorg dat alle betrokken ambtenaren weten met wat voor partij ze werken en dat ze hun werk en houding daar op afstemmen.

Voor de gemeente is het zakelijk gewenst om niet teveel plankosten te verspijkeren aan een project dat uiteindelijk niet haalbaar is. Op de stevigheid van de groep en haar adviseurs moet de gemeente daarom strak zijn. Samenwerking hoeft dan ook niet te betekenen dat de groep door de gemeente ‘geholpen’ hoeft te worden in haar proces. Dat soort hulp is buiten de gemeente al georganiseerd met organisaties als CoopLink, CrowdBuilding en in Rotterdam RoCoCo.

3. Maximalisatie maatschappelijke meerwaarde

Maximalisatie van maatschappelijke meerwaarde van een wooncoöperatie staat voor de gemeente centraal. In tegenstelling tot een ontwikkelaar is een wooncoöperatie niet uit op winst, maar wil in de basis maatschappelijke meerwaarde realiseren. Dat kan zijn (in de meeste gevallen) door duurzaam te bouwen, een wijkruimte te realiseren, door voor-altijd-betaalbare woningen te realiseren, door een gedeelde buitenruimte te beheren, door veel gedeeld oppervlak te verkiezen boven private woonruimte, etc. Door een wooncoöperatie te beschouwen als een externe mee-werker aan maatschappelijke meerwaarde die de gemeente zelf ook nastreeft, ontstaat een andere benadering.

4. Grondprijs/erfpacht

Het moet helder zijn hoe de grondprijs en erfpacht tot stand komen op basis van het woonprogramma. Er moet een gedetailleerde beschrijving zijn hoe de residuele berekening wordt gemaakt en hoe daarin de maatschappelijk meerwaarde wordt meegewogen. Erfpacht (mits het percentage werkelijk lager ligt dan de marktrente) is een manier om de stichtingskosten feitelijk over een langere periode uit te smeren. Dat drukt de hoogte bij aanvang, wat direct resulteert in lagere huren bij aanvang. De huren blijven daarmee dan dus ook laag.

5. Vastleggen eisen

De gemeente kan geen grond voor een lagere prijs verkopen als er een risico bestaat op winst of scheefhuren bij aanvang. De gemeente legt dit vast.

Kortom

‘Co-proof Gebiedsontwikkeling’ stelt kaders voor alle betrokkenen bij gebiedsontwikkeling met daarin in ieder geval een helder geformuleerd proces en randvoorwaarden voor aspirant coöperatieve woongroepen die zijn gecertificeerd én geregistreerd.